Κώστας ΜπογδάνοςΤο σχολείο στεκόταν στην άκρη του χωριού, πέτρινο, υπερυψωμένο, με υπόγεια που μύριζαν υγρασία. Το οικόπεδο μεγάλο, ακουμπούσε στον δημόσιο δρόμο και από τη δυτική πλευρά στον «σκατόλακα» — έναν χείμαρρο που κουβαλούσε νερά και λύματα μαζί.
Τις μέρες που στέγνωνε, έμεναν μικρές λιμνούλες. Εκεί μέσα οι βάτραχοι έδιναν τις δικές τους συναυλίες. Πολλές φορές οι μαθητές καθόταν και τους χάζευαν. Αιωρούνταν στην επιφάνεια του νερού με γουρλωμένα μάτια, ντροπαλά , ήρεμα. Άλλα φρουρούσαν κάτω τον πυθμένα της λακούβας, αφήνοντας που και που φυσαλίδες. Μερικά βγαίναν και αργοπερπατούσαν στις όχθες του λάκκου κι ύστερα ξαναβουτούσαν στο νερό. Πέτρινες πλάκες, ριγμένες κάθετα στην κοίτη, έφτιαχναν ένα πέρασμα προς το ψιλικατζίδικο της Φρόσως. Στα διαλείμματα, τα παιδιά έτρεχαν για ένα μπισκοτολούκουμο ή λίγες καραμέλες.
Στην μεγάλη αυλή γίνονταν οι γυμναστικές επιδείξεις. Μετά το Πάσχα άρχιζαν οι πρόβες. Σφυρίχτρα, φωνές, γραμμές. Ο βηματισμός έπρεπε να είναι ίδιος για όλους.
Για τα περισσότερα παιδιά ήταν γιορτή. Για τον Γιώργο, όχι.
Ήταν αμφίχειρας.
Μπορούσε να γράφει και με τα δύο χέρια, να παίζει, να δουλεύει, να φτιάχνει πράγματα.
Στο “δίτερμα” στην αλάνα της αγοράς, μπροστά από το σπίτι του, ήταν αχτύπητος. Τρίπλες με το δεξί με το”ζερβί”, ελίσσονταν σαν αίλουρος. Μια μέρα, την εποχή που άρχισε να χτίζεται η νέα δημοτική αγορά και στη μια πλευρά της αλάνας είχαν ανοίξει μεγάλες “γούβες”* για την θεμελίωση, στην προσπάθεια μιας τρίπλας , γλίστρησε κι έπεσε μέσα σε μια από αυτές. Την προηγούμενη μέρα είχε βρέξει πολύ και οι γούβες είχαν γίνει μικρές χωμάτινες πισίνες. Δεν ήταν ιδιαίτερα ψηλός και το νερό τον κουκούλωσε. Ευτυχώς οι φωνές των υπόλοιπων παιδιών ξετρύπωσαν τον Φρέντη, που έτρεξε και τον τράβηξε έξω από τη γούβα.
Αμφίχειρας και… αμφιπόδαρος. Όμως στην παρέλαση αυτό γινόταν πρόβλημα. Όταν προχωρούσε το αριστερό πόδι, έπρεπε να σηκώνεται το δεξί χέρι. Εκείνος σήκωνε και τα δύο. Ή κανένα.
Ο δάσκαλος εκνευριζόταν. Τα παιδιά γελούσαν.
Κι εκείνη γελούσε.
Η Βέτα. Αυτό δεν το άντεχε.
Στο σπίτι προσπαθούσε μόνος του. Έβαζε βήματα, μέτραγε ρυθμούς, έδινε εντολές στον εαυτό του. Το σώμα του δεν υπάκουε. Ή μάλλον υπάκουε αλλιώς.
Στην προτελευταία πρόβα δεν άντεξε, όταν την είδε να κρυφογελά. Βγήκε από τη γραμμή και έτρεξε. Πέρασε από την τρύπα της περίφραξης, δίπλα στο σπίτι του Αγροφύλακα και πήρε το μονοπάτι για τα ερείπια του παλιού χωριού.
Το γνώριζε το μέρος. Εκεί κοντά ήταν και οι στάβλοι του πατέρα του. Ο Αλής τον μύρισε και έτρεξε γαβγίζοντας να τον προϋπαντήσει.
Ανάμεσα σε βατσινιές και καλάμια, πήρε το μονοπάτι για την κορυφή, όπου βρίσκονταν τα ερείπια της εκκλησίας πριν τον μεγάλο σεισμό που ισοπέδωσε το χωριό.
Χαλάσματα παντού. Μυρωδιά εγκατάλειψης, σαπισμένων φύλλων και μούχλας. Μόνο η νεραντζιά ξεχώριζε. Κάποιοι την είχαν πετσοκόψει, προσπαθώντας να την μπολιάσουν μανταρινιά — να την αλλάξουν. Εκείνη, όμως, αντιστεκόταν. Κάθε χρόνο έκλεινε τις πληγές της, άνθιζε και μοσχοβολούσε.
Κάθισε στο πέτρινο πεζούλι. Ο Αλής ξάπλωσε στα πόδια του. Δεν μπορούσε να διώξει την εικόνα της Βέτας να γελά.
Της έλυνε τις ασκήσεις, τη βοηθούσε στην ξυλογλυπτική. Μια μέρα, χωρίς να της πει τίποτα, της έφτιαξε έναν μικρό ανεμόμυλο.
Δούλεψε πολλές μέρες. Τα ξύλα τα είχε διαλέξει μόνος του. Λείανε τα φτερά, άνοιξε τρύπες με προσοχή, έβαλε έναν μικρό άξονα και δοκίμασε να τον γυρίσει στον αέρα.
Όταν της τον έδωσε, δεν είπε «για σένα».
Είπε μόνο:
— Δες αν γυρίζει.
Η Βέτα τον πήρε στα χέρια της.
Τα δάχτυλά της ακούμπησαν για μια στιγμή τα δικά του.
Ο Γιώργος κοκκίνισε και κοίταξε κάτω.
— Γυρίζει, είπε εκείνη.
Και χαμογέλασε.
Εκείνο το βράδυ κοιμήθηκε με τη φράση αυτή στο μυαλό του.
Γυρίζει.
Έλιωνε όταν τον κοιτούσε με τα μεγάλα, αμυγδαλωτά μάτια της.
*
Ήταν η τελευταία χρονιά. Ο Γιώργος θα έφευγε με την οικογένειά του για τη Θεσσαλονίκη. Θυμάμαι καλά εκείνη τη μέρα. Γυρίζαμε από το σχολείο με τα πόδια, όπως κάθε μέρα. Περπατούσαμε δίπλα δίπλα, με τις τσάντες κρεμασμένες στους ώμους, χωρίς να βιαζόμαστε. Κάποια στιγμή, σαν να μιλούσε για κάτι ασήμαντο, μου είπε πως το καλοκαίρι θα έφευγαν από το χωριό.
Στην αρχή δεν κατάλαβα καλά.
— Για πού;
— Για τη Θεσσαλονίκη.
Γύρισα και τον κοίταξα. Το είπε ήσυχα, χωρίς ενθουσιασμό, χωρίς εκείνη τη χαρά που συνήθως συνόδευε τις μεγάλες αλλαγές. Περισσότερο έμοιαζε να ανακοινώνει κάτι που είχε ήδη αποφασιστεί και δεν μπορούσε να αλλάξει.
— Εσύ το θέλεις; τον ρώτησα.
Χαμήλωσε το βλέμμα του στον δρόμο. Κλώτσησε ένα μικρό πετραδάκι που βρέθηκε μπροστά του και το ακολούθησε με δυο τρία βήματα.
— Όχι. Αλλά φαγώθηκαν η μάνα μου κι η αδερφή μου να φύγουμε για την πόλη.
Δεν πρόσθεσε τίποτε άλλο. Ούτε κι εγώ τον ρώτησα. Συνεχίσαμε να περπατάμε, μα η κουβέντα εκείνη είχε αλλάξει κάτι ανάμεσά μας. Η Θεσσαλονίκη, που μέχρι τότε ήταν για μας ένα μακρινό μέρος, με μεγάλα σπίτια, φώτα και δρόμους γεμάτους αυτοκίνητα, είχε ξαφνικά γίνει ένας τόπος που θα τον έπαιρνε μακριά μας.
Τον κοίταξα ξανά. Περπατούσε με το κεφάλι λίγο σκυμμένο, κλοτσώντας πότε πότε τα χαλίκια. Δεν έδειχνε θυμωμένος. Μόνο σαν να είχε αρχίσει από εκείνη τη στιγμή να αποχαιρετά το χωριό, χωρίς να το ξέρει ακόμη.
Εγώ, πάλι, δεν ήξερα τι να του πω.
Και συνεχίσαμε τον δρόμο μας, όπως τόσες άλλες φορές, μόνο που εκείνη τη μέρα η απόσταση ως το σπίτι μού φάνηκε μεγαλύτερη.
*
Γύρισε αργά στο σπίτι. Εκείνη τον περίμενε στην καγκελόπορτα.
—Γιώργο, πήρα εγώ την τσάντα σου…
Δεν γύρισε καν να την κοιτάξει. Δεν της ξαναμίλησε ποτέ.
*
Αύγουστος ήταν. Τα πράγματα όλα είχαν φορτωθεί και το φορτηγό είχε ήδη ξεκινήσει. Η οικογένεια περίμενε στο αυτοκίνητο. Εκείνος στάθηκε για λίγο στην εξώπορτα.
Κοίταξε το σπίτι της. Μια κίνηση πίσω από την κουρτίνα.
Τον έβλεπε.
Βγήκε στον δρόμο και άρχισε να βαδίζει σαν σε παρέλαση.Αργά, μετρημένα.
Αριστερό πόδι — δεξί χέρι.
Δεξί πόδι — αριστερό χέρι.
Αυτή τη φορά, σωστά.
Με το κεφάλι ψηλά, πέρασε μπροστά από το σπίτι της, σαν τσολιάς στα ανάκτορα.
Δεν γύρισε να κοιτάξει.
Συνέχισε μέχρι το αυτοκίνητο και μπήκε μέσα.
